Boğaziçi Üniversitesi Kuzey Kampusu Merkez Kütüphanesi
- Proje Tarihi: 2024
- Yer: Boğaziçi Üniversitesi Kuzey Kampusu - İstanbul
- İşveren: Boğaziçi Üniversitesi Rektörlüğü Yapı İşleri
- Proje Ekibi: Sevinç Hadi - Tülin Hadi - Cem İlhan - Ayşegül Ersin - Almira Köker - Samed Özkökeli
- Tipoloji:
- Eğitim
- Sosyal-Kültür
Boğaziçi Üniversitesi’nin Kuzey Kampusu’nde bulunan Aptullah Kuran Kütüphanesi riskli yapı olarak tespit edilmiş ve 2025 yılında yıkılmıştır. ‘Yıkılan Kütüphane’nin yerine yapılacak yeni kütüphane projesi için Boğaziçi Üniversitesi Rektörlüğü Yapı İşleri Başkanlığı 2024 yılında proje ihalesi açmıştır. Projemiz bu süreçte üretilmiş ve idareye sunulmuştur ancak süreç tamamlanmamıştır.
Genel Yaklaşım
1973-1975 yılları arasında projelendirilip 1980 yılında hizmete açılan Boğaziçi Üniversitesi Aptullah Kuran Kütüphanesi gerek Kuzey Kampüs’te gelenleri sükunetle karşılayan hakim konumu, gerekse iç mekanda sahip olduğu merkezi boşluk ve ona katılan mekanlarla kullanıcılarının tümünün hafızasında yerini almıştır. Merkezi boşluk ve bu boşluğun hemen üzerinde çatıdan gelip tüm mekanı dolduran doğal ışık mevcut kütüphaneyi karakterize eden en önemli unsurlardır. Bunun dışında kuzey-güney yönünde okuma alanları da kütüphanenin belirgin özelliklerindendir. Yeni nesil bir “araştırma merkezine” dönüşmesi hedeflenen kütüphanenin tasarımında güncel ihtiyaçlar ve tasarımın bir girdisi olarak kabul edilen yapım sistemi doğrultusunda hafızalarda yer edinmiş bu karakteristik unsurların varlığının devam ettirilmesi hedeflenmiş, doğal ışıktan çepeçevre faydalanan bir mekan elde edilmeye çalışılmıştır.
Yapı, neşe, umut, iyimserlik, saygı, yeşil, huzur, değerli ve evrensel olana sahip çıkma, ölçek, akışkanlık, sadelik gibi kavramları canlandırabilmek üzere tasarlanmıştır. Üçüncü boyutta hem bellekteki süreklilikler, hem görsel süreklilikler, akışkanlık, esneklik, iç mekan çeşitlilikleri, ışığın etkileri bu kavramları hayata geçirebilmek üzere bir araya getirilmiştir.
Bina çepeçevre masa başında kitap okuma işlevine açılmıştır. Açık raflardan kitabını alan pencere önüne gider. Kuzey değişmez ışık karakteri ile kitaplık için en iyisidir. Güney onu takip eder. Bu bölgelerde oturma daha yoğundur.
Yapı içinde karanlıkta kalan bölgeleri ışığa kavuşturmak üzere ortada gökyüzüne doğru açılan bir boşluk mekan oluşturulmuş, herkesin birbirini görerek çalışabileceği bir ortam yaratılmış, yer yer farklı dinlenme köşeleri düzenlenmiştir.
Kütüphane ihtiyaçlar doğrultusunda sesli ve sessiz alan olmak üzere ikiye ayrılır. Bu iki alanın ilişkisinin çözümü tasarım açısından belirleyici olmuştur.
Sesli alanlar giriş, asma kat, bodrum katlarda danışma, kafeterya, çalışma, sergi, fuaye işlevleriyle karşılama, karşılaşma, ortak çalışma, buluşma, dinlenme, yeme-içmeye olanak verir. Bu alanlarda çalışmanın gerektirdiği sessizliğin sağlanmasına gerek yoktur. Daha fazla hareketin, daha çok tipte kullanıcının bulunduğu mekanlardır.
Kütüphane sessiz alanı tek mekandır. Üst üste 4 kat halinde yükselen kütüphane sessiz alanı ortası boşaltılarak 1.kattan itibaren çatı kotuna kadar devam eden tek mekan haline getirilmiş bir kutudur.
Malzeme Paleti
Malzeme paleti çok yalın tutulmuştur: Hakim malzeme binanın taşıyıcı sistemini de oluşturan ahşaptır. Ahşap taşıyıcı sistem elemanları ve ahşap ağırlıklı iç mekan giydirmeleri kimliği oluşturmaktadır. Cephenin kimliğinin oluşmasına katkı sunan ahşap taşıyıcı elemanların yanı sıra dış cephede alüminyum giydirme sistem ve güneş kontrolünü sağlayan düşey alüminyum lameller bina kabuğunu tarif etmektedir. İç mekanlarda yangın riskine karşı ahşap taşıyıcı sistemler üzerinde kaplama malzemelerinin kullanımına ihtiyaç duyulacaktır. Yoğun kullanıcı trafiğine maruz kalacak zeminlerde terazzo dökme mozaik, tavanlarda gürültü kontrolü ve konfor akustiğini sağlayacak modüler alçı plaka sistem önerilmiştir. Bu sistem yoğun mekanik sistemlerin bakım ve onarımının da kolayca yapılmasını sağlayacaktır. Terazzo dökme mozaik bir yandan mevcut yapıda kullanılmış olan karo mozaiklere yapılan bir göndermedir.
Peyzaj
Konvansiyonel kütüphane yapılarının içe dönük yaşantısı günümüzde değişmiş, bu yapılar zemin katlarda çevresi ile bütünleşen, sosyal etkileşimi artıran binalara evrilmiştir. Bu anlayış doğrultusunda yeni kütüphane kitlesinin giriş platosuna bakan tarafında meydan vurgusunu artıracak bir sert peyzaj önerisi getirilmiştir. Giriş kontrol yapısı, kütüphane ve karşısında düzenlenen amfi basamaklar bir ön meydanı tarif etmektedir. Masterplan kararları doğrultusunda kampusun omurgasını oluşturan ana yaya promenadını ağaç dizisi ile vurgulayan gölgeli bir lineer koru girişi yurtlar yönüne bağlamaktadır. +104.50 kotunda ve kuzey cephesinde yer alan kafeterya mekanı önünde oluşturulan teras, önünde oluşturulan parka açılarak kampusun eksikliğini hissettiği yeşil alanları ve dinlenme/buluşma mekanlarını artırmaktadır.
Kütüphanenin Nisbetiye Caddesi’ne bakan yönünde, bodrum kat kotunda bir iç bahçe oluşturularak hem doğal ışık alma imkanı sağlanmış, hem de bir açık dinlenme mekanı oluşturulmuştur. Buradaki tüm ağaçlar korunmuştur.